Al eeuwenlang is er een levendige trek van mensen van en naar Nederland. De sporen van zowel de immigratie als de emigratie zijn terug te vinden bij het Nationaal Archief.
Nederland werd een beetje druk, vond de Nederlandse regering in 1946. De wederopbouw kon de handen wel gebruiken, maar door de sombere economische staat van het land was er niet voor iedereen werk. Kon er niet iets gedaan worden om de druk op de middelen en ruimte wat te verlichten?
Dat kon. Er werden emigratieafspraken gemaakt. Scheepvaartmaatschappijen brachten emigranten naar Canada, Zuid-Afrika, Nieuw-Zeeland of Australië waar de autoriteiten de nieuwe arbeidskrachten goed kon gebruiken. Andere emigranten bleven dichterbij huis en reisden per trein en auto naar bijvoorbeeld Frankrijk, waar boerenjongens die in Nederland niet aan de boerderij konden komen, wel een kans hadden op een eigen bedrijf. Wat lonkte waren ruimte, kansen, een nieuwe start ver weg van een door oorlog en bezetting vernield Nederland.
Migratiearchieven
Emigratie was geen nieuw verschijnsel van na de oorlog. Maatschappijen als de Holland-Amerika Lijn of de Red Star Line uit Antwerpen, verdienden al decennia hun brood met het vervoer van emigranten, uit Nederland, Duitsland, Polen of Rusland. De archieven met gegevens over deze migranten zijn vaak te vinden in de thuishaven of in de haven van aankomst.
En wie van land verhuist laat vaak sporen achter in archieven. Migratiearchieven geven inzicht in de persoonlijke verhalen en de organisatie achter de landverhuizingen. Soms zijn archieven wat zuinig, maar soms zit er een schat aan informatie opgesloten in kaartenbakken en dossiermappen.
Canberra
Zo presenteerden het Huygens Instituut en het Nationaal Archief in 2006 een unieke registratie van emigranten die tussen 1946 en 1991 naar Australië trokken. De emigratiekaarten werden bij toeval gevonden in de kelder van de Nederlandse ambassade in Canberra. De kaarten vertellen over het arbeidsverleden van de migrant, en de bemiddeling voor werk in het nieuwe thuisland. Ze vertellen succesverhalen, maar laten ook persoonlijke tragedies zien. Veel materiaal is beperkt toegankelijk, maar wel in te zien.
De themapagina Migratiegeschiedenis geeft toegang tot die archieven rond emigratie en immigratie door de eeuwen heen. Bemanning voor de VOC en WIC kwam uit Wallonië en Duitsland. Soldaten voor de republiek werden aangetrokken uit Schotland en velen van hen bleven. Werklozen uit het Duitse Oost-Friesland trokken naar Groningen en Friesland.
Oorlog en vervolging
Naast een zoektocht naar een beter bestaan, waren oorlog en vervolging redenen voor migratie, zowel uit Nederland, als ernaartoe. Zo vonden een miljoen Belgen in Nederland een tijdelijke adempauze in 1914. Ruim twintig jaar laten volgden Joodse en niet-Joodse Duitsers die hoopten te ontsnappen aan de nazi’s. Na de oorlog volgden immigranten uit communistische landen zoals Polen (1945) en Hongarije (1956). Ook Indische Nederlanders en Molukse KNIL-soldaten en hun families kwamen na de oorlog naar Nederland.
Geloofsvervolging is al eeuwen een motivatie om naar de Lage Landen te komen. In de 16e eeuw kwamen Protestante vluchtelingen uit Antwerpen naar Nederland. In de 17e eeuw kwamen Sefardische Joden vanuit Spanje en Portugal naar handelssteden als Amsterdam. De Franse jacht op protestanten leidde tot de komst van hugenoten, wat vaak een Franse achternaam verklaart.
Integreren
Meestal gingen migranten naar verloop van tijd op in de samenleving. Ze hadden een ambacht of onderhielden netwerken in handel of wetenschap. Sommige van hun namen zijn nu ingeburgerd en onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van de Nederlandse geschiedenis, zoals de families Six en Elsevier of filosoof Baruch Spinoza, die van Portugese afkomst was.
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft 28% van de Nederlandse bevolking een directe migratieachtergrond. Maar wie een paar generaties verder teruggaat, komt in eigen familie waarschijnlijk ook nog een migratie tegen. De zoekhulp zou zo maar tot interessante ontdekkingen kunnen leiden.
Zelf onderzoek doen?
Emigratiekaarten van Nederlandse migranten naar Australië vindt u met behulp van de zoekhulp:
Nederlandse emigranten in Australië, 1946-1991
Bekijk ook de themapagina:
