De Koninklijke Marechaussee werd op 26 oktober 1814 opgericht. De marechaussee is de militaire politie van de Nederlandse krijgsmacht. De militaire taken van de marechaussee vallen onder het gezag van de commandant der Strijdkrachten van het ministerie van Defensie. Daarnaast voert de marechaussee politietaken uit, waaronder beveiliging en grensbewaking (bijvoorbeeld op Schiphol). Deze politietaken vallen onder het ministerie van Justitie.
Het Nationaal Archief bewaart een deel van de personeelsregistratie van de marechaussee. Voor 1922 werd het personeel van de Koninklijke Marechaussee geregistreerd in de stamboeken van de landmacht, waarbij meerdere personen werden ingeschreven op een pagina. Sinds 1922 gebruikt de marechaussee losse personeelsdossiers. Een deel van de administratie is verloren gegaan.
Op de website van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) staat een namenlijst van marechausseepersoneel uit de periode 1814-1940. Het gaat om bijna 14.000 persoonsnamen. U kunt de namenlijst doorzoeken op naam, geboortedatum en geboorteplaats. Bij de meeste personen staat een link naar de registratie van die persoon in het stamboek (op de website van het Nationaal Archief). Klik op de Namenlijst NIMH om naar de namenlijst te gaan (de lijst opent in een nieuw venster).
Per persoon bevat de namenlijst de volgende gegevens: • Voornaam |
De namenlijst is gebaseerd op een index in de jaren negentig van de twintigste eeuw is gemaakt door Jan Grim en in 1997 is gepubliceerd als "Index personeel Koninklijke Marechaussee 1814-1940". Daarna heeft oud-marechaussee Piet van Duppen de index bewerkt en op zijn website Marechausseesporen aangeboden. In 2026 is deze index gecorrigeerd en aangevuld door het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH).
Grim maakte vooral gebruik van: Stamboeken van Onderofficieren en Minderen van de Landmacht, 1813-1924 (archiefnummer 2.13.09). Daarnaast maakte hij onder meer gebruik van stamboeken Marechaussee (officieren) uit de periode 1775-1865 uit het archief van Bureau Registratie en Informatie Ontslagen Personeel (BRIOP). Deze zitten in het archief Dienststaten en stamboeken der Officieren van de Koninklijke Landmacht en van de koloniale troepen in Nederland, (1750) 1814-1945 (archiefnummer 2.13.04). Verder raadpleegde Grim de persoonsdossiers die bij het toenmalige Marechausseemuseum in Buren werden bewaard.
Algemeen
- Archieven van de Koninklijke Marechaussee, 1945-1995 (archiefnummer 2.13.175)
- Archief van het Algemeen Toezicht op het Wapen der Koninklijke Marechaussee; Inspectie der Koninklijke Marechaussee, (1815) 1841-1941 (1959) (archiefnummer 2.13.44)
- Genie-archieven Koninklijke Landmacht: LM-nummers, (1672) 1813-1940 (1942) (archiefnummer 2.13.45)
- Archief van de Algemene Secretarie van het ministerie van Defensie: beleidsterrein Politie I, 1955 - 1972 (archiefnummer 2.13.5382)
- Ministerie van Oorlog: Openbaar Verbaalarchief en Gedeponeerde archieven, (1811) 1813-1945 (archiefnummer 2.13.01)
- Ministerie van Oorlog/Defensie, 1946 - 1963, en opgelegde archiefbescheiden van mr. F. J. Kranenburg, 1953-1957 en mr. W.H. Fockema Andrea, 1949-1992 (archiefnummer 2.13.151)
- A-dossiers van het Ministerie van Justitie, 1988-2005 (2017) (archiefnummer 2.09.126)
- Centrale Organisatie van het Ministerie van Defensie; Centrale Leiding, 1976-1991 (1992) (archiefnummer 2.13.219)
Tweede Wereldoorlog en naoorlogse zuiveringen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de marechaussee ingezet op het platteland. De Duitse bezetter nam veel nieuwe marechaussees aan. Na de oorlog werden veel marechaussees onderzocht op samenwerking met de Duitse bezetter. Hiervan zijn dossiers bewaard gebleven in het archief van de Zuivering Politie en in het archief van het ministerie van Defensie.
- Archief van de Eskadronscommandant der Marechaussee te 's-Hertogenbosch, 1940-1941 (archiefnummer 2.13.135)
- Archief van de Koninklijke Marechaussee Dordrecht, 1940-1945 (archiefnummer 3.09.48)
- Ministerie van Justitie: Directoraat-Generaal van Politie (GDP) 1940-1946 (archiefnummer 2.09.53)
- Ministerie van Justitie: Bureau Juridische Zaken (Zuivering Politie), 1944-1965 (archiefnummer 2.09.54)
- Ministerie van Binnenlandse Zaken: Zuivering Ambtenaren en Nederlandse Orden, (1940) 1945-1959 (1984) (archiefnummer 2.04.67)
- Ministerie van Defensie: Collectie betreffende zuiveringen, 1945-1959 (archiefnummer 2.13.99)
- Ministerie van Justitie: Verbaalarchief, (1853) 1915-1955 (1963); Kabinetsarchief, (1907) 1915-1940, Aanvulling (1946-1975) (archiefnummer 2.09.22)
Indië/Indonesië
Na de Tweede Wereldoorlog werden compagnies van de marechaussee (Divisie Marechaussee Compagnie (DMC)) uitgezonden naar Nederlands-Indië. Daar werden ze samengevoegd met personeel van de Landmacht en het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL). De officiële naam werd: Korps Militaire Politie/Koninklijke Marechaussee. Het korps werd opgericht op 14 augustus 1946 en opgeheven op 25 mei 1951.
- A.9.1.7 (Staf) Korps Militaire Politie (KMP) / Koninklijke Marechaussee (KMar) (inventarisnummers 3282-3287)
- A.13 Archief van het Korps Militaire Politie / Koninklijke Marechaussee KNIL, 1947 - 1951 (inventarisnummers 3924-4010)
- en inventarisnummer 283 en inventarisnummer 802.
Tussen 1972 en 2023 was in het voormalig Koninklijk Weeshuis in Buren het Marechausseemuseum gevestigd. Eind 2023 sloot dit museum zijn deuren. De objecten uit de collectie zijn overgebracht naar het Nationaal Militair Museum in Soesterberg. Het archief van de Koninklijke Marechaussee ligt nog altijd in Het Koetshuis in Buren. Hieronder bevinden zich vele persoonsdossiers. Voor meer informatie over dit archief, kunt u een e-mail sturen naar: archief@stichtingmuseumkmar.nl.
