Op 15 augustus 1945 eindigt met de capitulatie van Japan de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië. Het eenzijdig uitroepen van de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië op 17 augustus 1945 overvalt de dan zittende Nederlandse regering. Omdat er op dat moment, net na de Tweede Wereldoorlog, nog geen Nederlandse militaire macht is, houden Britse troepen vanaf september 1945 de situatie in Indonesië stabiel, totdat Nederland klaar is het gezag daar weer volledig over te nemen.
Geen kaartenhuis
Generaal-majoor N.L.W. van Straten schrijft in september 1945 vanuit Batavia (het huidige Jakarta): “Naar mijn persoonlijke mening heeft de geheele republiekbeweging niet al te veel om het lijf.” De officier gelooft dat als Nederland enig machtsvertoon laat zien, de zaak als een kaartenhuis in zal storten. Maar niets is minder waar. De onafhankelijkheidsstrijd zal nog vier jaar duren. En vele slachtoffers eisen.
Politieke oplossing
De besprekingen in 1945 tussen de Britten en Nederlanders over Indonesië zijn een eerste fase in een ingewikkeld en langdurig proces van dekolonisatie. Hoge Nederlandse officieren als gouverneur-generaal Van Mook en admiraal Helfrich gaan in december 1945 naar het Britse oppercommando in Singapore. Hier bespreken ze onder meer de komst van Nederlandse troepen.
De Britse opperbevelhebber Lord Mountbatten dringt er bij Van Mook op aan naar Nederland te gaan om over een politieke oplossing te praten. Dat doet Van Mook in maart/april 1946. Tijdens zijn bezoek spreekt de gouverneur-generaal met de Nederlandse regering en politici. Hij probeert een compromis te vinden tussen volledige soevereiniteit voor Indonesië en het behoud van het Koninkrijk der Nederlanden. Indonesië zou dan een federale staat binnen het koninkrijk worden. Kort na zijn terugkeer in mei 1946 verlaten de laatste Britse troepen het land. De vele onderhandelingen en diplomatieke voorstellen resulteren uiteindelijk niet in een oplossing.
Bloedige strijd
Met twee militaire campagnes (politionele acties) in 1947 en 1948 probeert Nederland de voormalige kolonie te heroveren. Na een slepende strijd die naar schatting meer dan tienduizend slachtoffers eist, komt er, mede onder druk van de Veiligheidsraad en de Verenigde Staten, in 1949 eindelijk een einde aan de onafhankelijkheidsoorlog. En draagt Nederland op 27 december 1949 officieel de soevereiniteit over aan Indonesië tijdens de soevereiniteitsoverdracht in Den Haag.
Diverse archieven
Het Nationaal Archief bewaart verschillende archieven over Nederlands-Indië (1942-1962). Onder andere het archief van de Algemene Secretarie van de Nederlands-Indische Regering. Daarin zitten stukken van verschillende overheidsinstanties en functionarissen. Zoals rapportages van het militair en civiel bestuur en inlichtingendiensten. Maar bijvoorbeeld ook documenten over de aanwezigheid van de Britten in Indonesië direct na de Japanse capitulatie tot halverwege 1946.
Zelf onderzoek doen?
Bekijk dan:
