Sinds vandaag, maandag 2 februari 2026, kunt u een plek reserveren in de studiezalen van de Regionaal Historische Centra (RHC’s) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies om te zoeken in het gedigitaliseerde deel van het Centraal Archief Bijzondere rechtspleging (CABR). Tot nu toe kon het digitale CABR alleen bij het Nationaal Archief in Den Haag worden bekeken. Dat is nu uitgebreid met twaalf extra locaties.
Tijdelijke voorziening
Het project Oorlog voor de Rechter werkt al een paar jaar aan het digitaliseren, online zetten en het volledig doorzoekbaar maken van het CABR. Eind 2024 besloot de minister van OCW om de gedigitaliseerde CABR-dossiers niet online te plaatsen. Wel onderschreef hij het belang dat dit archief digitaal beschikbaar moeten worden gesteld. Om dit toch mogelijk te kunnen maken is hierna gestart met een traject voor een wetswijziging. In afwachting van de wetswijziging is de tijdelijke voorziening ontwikkeld. Hierdoor kunnen onderzoekers op beveiligde computers zoeken in het deel van het CABR dat inmiddels is gedigitaliseerd (ongeveer een derde van het totaal).
In het Nationaal Archief in Den Haag is deze tijdelijke voorziening al sinds 1 juli 2025 te raadplegen. Nu kan dat dus ook bij de elf RHC’s en bij het NIOD. Onderzoekers die het digitale CABR willen raadplegen moeten altijd een plek reserveren.
Waar kunt u terecht?
Voor het digitale CABR kunt u terecht op de volgende plekken:
- Amsterdam: NIOD
- Arnhem: Gelders Archief
- Assen: Drents Archief
- Den Haag: Nationaal Archief
- Deventer: Collectie Overijssel
- Groningen: Groninger Archieven
- Haarlem: Noord-Hollands Archief
- Heerlen: Historisch Centrum Limburg
- ‘s-Hertogenbosch: Brabants Historisch Informatie Centrum
- Leeuwarden: Tresoar
- Lelystad: Het Flevolands Archief
- Middelburg: Zeeuws Archief
- Utrecht: Het Utrechts Archief
Hoe reserveren?
Bekijk de websites van de deelnemende instellingen om erachter te komen hoe u een plek reserveert voor de locatie waar u het digitale CABR wilt bekijken.
Digitale beschikbaarheid Controleren
Bedenk wel dat nog lang niet alles is gedigitaliseerd. Wilt u een bepaald CABR-dossier digitaal bekijken? Controleer dan - voordat u een afspraak maakt voor het digitale CABR - of het dossier dat u wilt inzien is gescand. Dat kan via de website Oorlog voor de Rechter. Alleen als een dossier niet is gescand, wordt dat vermeld. Niet-gescande CABR-dossiers kunt u alleen bij het Nationaal Archief in Den Haag bekijken.
Voor wie is het bedoeld?
Het digitale CABR is er voor mensen met een onderzoeksbelang. Hiermee worden mensen bedoeld die een persoonlijk of wetenschappelijk belang hebben om onderzoek te doen in het CABR. Dat kan zijn voor familieonderzoek, maar ook voor historisch of wetenschappelijk onderzoek.
Wat is het CABR?
Binnen de bijzondere rechtspleging - het speciale rechtssysteem dat ontstond aan het einde van de Tweede Wereldoorlog - werden personen onderzocht en berecht die verdacht werden van samenwerken (collaboratie) met de Duitse bezetter. Hiervoor werkten honderden instellingen samen. Ze legden allemaal hun eigen archief aan. De bijzondere rechtspleging werd begin jaren vijftig afgerond en de archieven werden toen samengevoegd in het CABR.
