Oorlogsarchief Rode Kruis

Bent u op zoek naar informatie uit de oorlogsarchieven van het Rode Kruis? Gebruik dan deze zoekhulp.

Taak van het Rode Kruis

In 1909 krijgt het Nederlandse Rode Kruis van de overheid de taak berichten over te brengen over gesneuvelde soldaten, gewonden en krijgsgevangenen in oorlogstijd. In de Tweede Wereldoorlog wordt bij het Rode Kruis het Informatiebureau opgericht om vermiste Nederlandse burgers op te sporen en daarover informatie te geven. Het gaat om Joden, Sinti en Roma, politieke gevangenen, militairen, geïnterneerden en krijgsgevangenen in Nederlands-Indië en Nederlanders die vanwege de Arbeitseinsatz in Duitsland moesten werken. Na 1945 houdt het Informatiebureau zich bezig met onderzoek naar vermiste personen tijdens de oorlog.

Alles uitklappen

Voor bestudering van de dossiers van het Rode Kruis is vooronderzoek door een medewerker van het Nationaal Archief nodig, omdat het archief beperkt openbaar is. Deze beperking heeft te maken met de bescherming van de privacy van mogelijk nog levende personen die in de dossiers kunnen voorkomen.

Om inzage te krijgen in de Rode Kruis archieven dient u een verzoek in via:

 Formulier onderzoek Rode Kruis archief

of bij meerdere personen via info@nationaalarchief.nl of u stuurt een brief naar:

Nationaal Archief
afd. Dienstverlening
Postbus 90520
2509 LM  Den Haag

In uw verzoek neemt u de volgende gegevens op:

  • naam van de persoon (of personen) naar wie u onderzoek wilt doen, met volledige voornamen
  • zijn of haar geboortedatum en bij voorkeur ook de geboorteplaats
  • woonplaats van de betrokkene gedurende de oorlogsjaren (indien bekend)
  • uw naam en contactgegevens en bij voorkeur ook een e-mailadres
  • bewijs van overlijden van de betrokkene als hij/zij korter dan 100 jaar geleden is geboren; wanneer hij/zij nog in leven is toestemming van betrokkene

Wanneer de persoon van wie u het dossier wilt inzien geboren is vóór 1 januari 1919, hoeft u geen bewijs van overlijden mee te sturen.

Wanneer de betreffende persoon geboren is ná 1 januari 1919, moet u wel een overlijdensbewijs meesturen. We begrijpen dat dit wellicht als pijnlijk kan worden ervaren, maar in verband met de privacy van mogelijk nog levenden personen moeten wij u vriendelijk verzoeken een bewijs van overlijden te overleggen. Een vermelding op www.joodsmonument.nl of oorlogsgravenstichting.nl is voldoende. U kunt een link naar de persoon meesturen. 

Mocht de door u gezochte persoon niet voorkomen op bovenstaande websites dan verzoeken wij u een scan van één van onderstaande documenten te sturen:

  • uittreksel overlijdensregister
  • kopie van de persoonskaart (aan te vragen via www.cbg.nl)
  • rouwkaart
  • bidprentje
  • leesbare foto van de grafsteen

U mag altijd extra bijzonderheden toevoegen aan uw inzageverzoek. Bijvoorbeeld het beroep van de betrokkene of andere informatie. 
Wanneer uw verzoek bij het Nationaal Archief is binnengekomen, ontvangt u hiervan een bevestiging.

Als iemand u toestemming wil geven om zijn of haar eigen dossier in te zien, is een schriftelijke verklaring nodig. Deze verklaring moet ondertekend zijn. Daarnaast is ook een kopie van een legitimatiebewijs van de betrokkene nodig. De handtekening moet duidelijk zichtbaar zijn op deze kopie. U stuurt de toestemmingsverklaring en de kopie van het legitimatiebewijs mee met uw inzageverzoek.

De persoonlijke documenten en dossiers in het Oorlogsarchief geven een indringend beeld van de gevolgen van het geweld door het naziregime en de Japanners. Het Oorlogsarchief telt circa vijftig deelcollecties waaronder kampadministraties, deportatielijsten en repatriërings(boot)lijsten uit Nederlands-Indië. Er kunnen hierdoor documenten uit meerdere collecties afkomstig zijn.

Per categorie zullen de dossiers verschillen. Vooral in persoonsdossiers kunnen persoonlijke gegevens zoals brieven uit de bezettingstijd voorkomen. Hiernaast kunnen in deze dossiers administratiepapieren over de internering zitten.

  • Als u op zoek bent naar informatie over een specifieke persoon of personen dan dient u een inzageverzoek in via het formulier onderzoek Rode Kruis archief
  • Als u geen onderzoek doet naar een specifieke persoon of personen dan kunt u natuurlijk van tevoren geen overlijdensbewijzen of toestemmingsverklaringen indienen. In dat geval kunt u inzage krijgen op basis van een onderzoeksopzet. Voor informatie over de onderzoeksopzet, raadpleeg de zoekhulp Inzage in beperkt openbaar archief.

Let op! Het archief wordt momenteel nog bewerkt. Hierdoor is er beperkte capaciteit aanwezig om aanvragen te behandelen. We gaan graag met u in gesprek over de mogelijkheden.

Op 19 juli 1867 werd het Nederlandse Rode Kruis (NRK) opgericht. In 1909 kreeg het NRK bij Koninklijk Besluit een nieuwe opdracht: in geval van mobilisatie moest het NRK een informatiebureau voor zieken en gewonden inrichten.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog voerde het Informatiebureau (IB) voor de eerste keer de werkzaamheden van zijn oorlogstaak uit. Allereerst bestond deze taak uit het inwinnen en uitwisselen van informatie over militairen, krijgsgevangenen en geïnterneerden. Daarnaast had het IB de taak hulppakketten van verwanten naar krijgsgevangenen te verzenden.

De taak van het IB is in de loop der jaren uitgebreid en vastgelegd in art. 77 van de Conventie van Genève 1929. Door de groeiende internationale spanningen werd op 29 augustus 1939 het IB opnieuw actief. Vanaf het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog namen de werkzaamheden van het IB explosief toe. Het IB richtte zich op militairen, maar er bleek ook behoefte aan informatie over burgers. Daarom werden in juni 1940 het Correspondentiebureau en de Inlichtingendienst voor Burgers opgericht. Deze diensten stonden los van het IB, maar waren wel nauw met elkaar verbonden.
 

Hieronder vindt u een lijst met verwante archieven van de oorlogsarchieven van het Nederlandse Rode Kruis:

  • L. van Bergen, Een menslievende en nationale taak, (2003)
  • M. Bos, R. Schütz, en M. Schwartzenberg, Het archief van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis, in: Macht en Onmacht. De rol van archieven in Oorlog en bij rechtsherstel, 14: Jaarboek Stichting Archiefpublicaties 2014 (Den Haag 2014), 95-106.
  • R. Grüter, Kwesties van leven en dood, (2017)
  • A. van Liempt, en M. van Kooten, Hier om te helpen, (2017)
  • J. Ligtenberg, De Transport Colonne van het Nederlandse Rode Kruis afdeling Rijssen 1940-1945, (1998)
  • R. Schütz, Vermoedelijk op transport. De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem binnen sterk veranderende kaders: repressie, opsporing en herinnering. Een archiefwetenschappelijk onderzoek naar de herkomst, het gebruik en het beheer van een bijzondere historische bron, MA-scriptie Universiteit Leiden (2010)
  • R. Schütz, De strijd om de herinnering. Bestuurlijke conflicten over slachtoffergegevens in het pas bevrijde Nederland (1945-1950), Misjpoge, 28, 2015-2, 60-73.
  • J. van de Vosse, Het Informatiebureau van het Nederlandsche Roode Kruis. Verslag over zijn werkzaamheden van 1939-1947, (Den Haag 1948)
  • J. van de Vosse, Het Informatiebureau van het Nederlandsche Roode Kruis. Verslag over zijn werkzaamheden van 1948-1953, (Den Haag 1954)
  • A.W. Wassenaar, Van Winterhulp via Oost-Compagnie en Marseille naar Rode Kruis, (2016)