In 2019 is het Stadsarchief Amsterdam gestart met een pilot voor het archiveren van de sociale-media-accounts van een aantal archiefvormers. De aanleiding om een pilot te beginnen kwam eind mei 2015. Een aantal voormalige bezetters van het Maagdenhuis, vroeg aan het Stadsarchief Amsterdam hoe zij hun sociale-media-accounts konden archiveren. En of zij deze konden overbrengen naar het e-depot van het stadsarchief.
Dit was geen vastomlijnd, doorlopend project, maar een pilot waar sporadisch aan gewerkt werd. Tijdens de coronapandemie is deze pilot voornamelijk vanuit huis en op privé-laptops verder uitgevoerd. Met behulp van opensourcetools die relatief makkelijk te installeren en te gebruiken zijn. De pilot richtte zich met name op hoe sociale-mediacontent binnengehaald kon worden en hoe het materiaal vervolgens in het e-depot opgeslagen kon worden.
Er was weinig voorkennis voor het archiveren van sociale-mediacontent. Maar wel enige ervaring met webarchivering. Uiteindelijk is gebruikgemaakt van een deels geautomatiseerde aanpak. Met veel noodzakelijke handmatige controles.
Samenwerking met archiefvormers
De pilot is uitgevoerd door medewerkers van het Stadarchief Amsterdam, werkzaam op het gebied van webarchivering, collectiebeheer, preservering en wetgeving. Tijdens de pilot is samengewerkt met archiefvormers. Dit om te bepalen wat opgenomen dient te worden in het archief, wat er niet opgenomen moet worden en wat technisch überhaupt wel en niet mogelijk is.
Soorten accounts
De archiefvormer heeft zowel zakelijke als privé-accounts overgedragen aan Stadsarchief Amsterdam. Deze accounts zijn binnengehaald door de archiveringsfunctie van het desbetreffende platform. Zoals de zakelijke Twitter-, Instagram- en Facebook-accounts van de Noord/Zuidlijn (317 MB) en het privé-Twitter-archief rondom de Maagdenhuisbezetting (6 MB). Ook heeft het Stadsarchief zelf een aantal zakelijke accounts binnengehaald. Bijvoorbeeld over burgermeester Van der Laan (30 MB).
Techniek bepalend voor archivering
De archiefvormer hanteerde geen specifieke selectiecriteria. De meeste accounts draaien om bijzondere gebeurtenissen in Amsterdam. De vergankelijkheid van die informatie was leidend. Welke onderdelen binnen het archief wel of niet werden meegenomen, was sterk afhankelijk van de techniek.
Gebruikte tools
Stadarchief Amsterdam had al enige ervaring met webarchivering met de opensourcetool ArchiveWeb.page. Tijdens de pilot bestond de functie om je eigen account te downloaden via een sociale-mediaplatform namelijk nog niet. Om deze reden is er gekozen om te kijken naar tools waar al ervaring mee was vanuit webarchivering. ArchiveWeb.page biedt de mogelijkheid voor screen capturing. Je kan zowel handmatig als geautomatiseerd door een webpagina scrollen en deze handeling wordt dan vastgelegd.
Ook werden TAGS en Social Feed Manager (eveneens opensourcetools) gebruikt. Tijdens de pilot is niet veel gedocumenteerd over de aanpak. Probleemoplossing was vooral een proces van trial and error en zoeken op het internet naar andermans ervaringen. Tijdens de pandemie is er contact geweest met collega-instellingen via online bijeenkomsten waar ervaringen werden uitgewisseld. Daar werd ook Browsertrix aanbevolen, wat nu nog steeds gebruikt wordt voor webarchivering. Er werd vooral gewerkt met tools die relatief simpel te installeren en gebruiken zijn, zonder dat daar een infrastructuur voor hoeft worden opgezet of dat er technische kennis voor nodig is.
Geen eisen aan het materiaal
Door gebrek aan ervaring met het archiveren van sociale media, werden geen eisen gesteld aan het materiaal dat gearchiveerd moest worden. Er werd bijvoorbeeld niet gedefinieerd welke elementen (zoals video’s, foto’s en emoji’s) van belang waren. Er werd vooral geprobeerd om zoveel mogelijk binnen te halen en zo een zo compleet mogelijk account te archiveren. Het stadsarchief beschouwden de volgende platforms als sociale media: Twitter, Facebook, LinkedIn, Instagram, YouTube en Whatsapp. Uiteindelijk zijn accounts van Twitter (inmiddels bekend als X), Facebook en Instagram daadwerkelijk gearchiveerd.
Opensourcetools
Binnen het project is met name gebruikgemaakt van opensourcetools die ook voor webarchivering worden ingezet, zoals ArchiveWeb.page en Browstertrix. Het voordeel hiervan is dat de tools relatief makkelijk zijn in gebruik en er geen uitgebreide technische vaardigheden nodig zijn om de tool werkend te krijgen. Ook is het niet nodig om hier een infrastructuur voor op te zetten.
Grootte en volledigheid
De uitdaging om webcontent te archiveren zit vaak in de grootte. Mede doordat er gewerkt werd op eigen laptops, waren de capaciteiten beperkt. De tijd die je nodig hebt om een website of account binnen te halen, kan over meerdere dagen verspreid zijn.
Daarnaast is het lastig om direct te zien of dat wat is binnengehaald wel volledig is. Bij sommige platforms, zoals Facebook, was het mogelijk om het als volledige pagina binnen te halen. Via deze techniek werden ook pop-ups en cookies binnengehaald. Per keer werd bekeken wat was verzameld en wat er wel en niet werd geregistreerd.
Arbeidsintensief proces
Het archiveren van sociale media en de kwaliteitscontrole die daarna handmatig is gedaan, is een arbeidsintensief en tijdrovend proces geweest. Het binnenhalen van video’s lukte bijvoorbeeld niet altijd vanaf het platform. En bekeek het team waar het beeldmateriaal nog meer te vinden was. Een YouTube-fragment kan bijvoorbeeld als een apart bestand worden opgeslagen. En apart van het sociale-media-archief worden geraadpleegd.
Account opdelen
Om zo volledig mogelijk te kunnen archiveren, deelden het projectteam een account op in blokjes. Elke website en elk platform is namelijk anders. De kans bestaat dat er stukjes worden overgeslagen. Daarnaast kun je met de standaardinstellingen van tools redelijk veel binnenhalen. Maar kent elk platform eigen limieten waar de tool op vast kan lopen. Door naar een specifiek stukje van de website of het platform te navigeren, verklein je je werkvoorraad en heb je een grotere kans van slagen om het account succesvol binnen te halen.
Beschikbaarstelling
Een deel van het sociale media archief is veiliggesteld in het e-depot van het stadsarchief. Sociale media archieven, en andere digital born archieven zoals webarchieven, zijn nog niet raadpleegbaar zijn op de website van Stadsarchief Amsterdam. Deze worden op aanvraag in de leeszaal beschikbaar gesteld.
| Lessons learned | Toelichting |
|---|---|
| Verdiep je in de mogelijkheden om sociale media binnen te halen en win advies en ervaringen in van partijen die ervaring hebben. | Inmiddels zijn al heel wat tools uitgeprobeerd. Hierdoor hoef je zelf minder te testen en te vergelijken. Vooraf inzicht hebben in welke tool te gebruiken helpt je op weg. |
| Maak vooraf afspraken met de ICT-afdeling om met opensourcetools te experimenteren in de werkomgeving. | Tijdens de pilot is voornamelijk op persoonlijke laptops geëxperimenteerd, met weinig capaciteit. Het is vaak niet mogelijk om met opensourcetools te werken in de werkomgeving. |
| Benader burgerbewegingen voor acquisitie van privé-accounts. | Zij kunnen hun eigen account downloaden en overdragen aan het archief. Voor gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld de Maagdenhuisbezetting kan deze informatie veel waarde hebben. Lees hier meer over het doneren van een persoonlijk Twitterarchief bij Stadsarchief Amsterdam. |
Wil je meer lezen over het onderzoek van Stadsarchief Amsterdam, lees dan hier meer over het onderzoek.