VOC, 1602-1800

In 1602 wordt de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht. De VOC krijgt een handelsmonopolie in een groot deel van Azië.  Het Nationaal Archief bewaart veel archieven van en óver de VOC. Deze pagina geeft een overzicht van de zoekhulpen met uitleg over de manier waarop u in deze archieven kunt zoeken. 

Kasteel Batavia, ca. 1665

De Verenigde Oost-Indische Compagnie

In 1602 wordt de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht. De Staten-Generaal verlenen de VOC het alleenrecht om handel te drijven in het gebied tussen Kaap de Goede Hoop en de Straat van Magellaan. Daarnaast mag de VOC contracten sluiten met buitenlandse vorsten, forten bouwen, recht spreken, soldaten inhuren en oorlog voeren. 

De VOC groeit uit tot een grote, internationale onderneming, die handelt in specerijen, tabak, koffie en thee, maar ook in textiel, opium en porselein. Om haar positie te versterken en een handelsmonopolie af te dwingen, maakt de VOC regelmatig gebruik van grof geweld. 

 

VOC-schip: anonieme heruitgave naar Shihei Ayashi's afbeelding van 1782.

VOC-schip: anonieme heruitgave naar Shihei Ayashi's afbeelding van 1782

Kwetsend taalgebruik en terminologie

VOC-archieven zitten vaak boordevol termen en denkbeelden die we nu als bijzonder kwetsend beschouwen, zoals beledigende omschrijvingen van personen uit bepaalde etnische en culturele groepen.

Het Nationaal Archief is de bewaarplaats van archieven. Wij kunnen én mogen de teksten van de archiefstukken niet aanpassen, omdat dan de historische werkelijkheid wordt aangetast.

Wel kunnen én willen wij u waarschuwen dat u beledigend taalgebruik kunt aantreffen in archiefstukken, maar ook in bepaalde oudere inventarissen. Bekijk voor meer informatie de themapagina Kwetsend taalgebruik en terminologie.

Zoeken in de archieven van de VOC

Voor een overzicht van VOC-archieven in Nederland en daarbuiten bekijkt u de zoekhulp:

Informatie over het personeel van de VOC vindt u via de volgende zoekhulpen:

U kunt zoeken in de brieven, dagregisters, missiven en resoluties die vanuit Azië en Afrika naar de VOC-kantoren in Nederland werden gestuurd, via de zoekhulp:

Landenpagina's

De VOC dreef handel in veel verschillende landen. Voor een aantal van deze landen zijn aparte landenpagina's gemaakt. Hier vindt u bronnen en archieven, die u kunt gebruiken om onderzoek te doen naar het betreffende land. 

Zoeken in transcripties van VOC-archief (Nationaal Archief website)

Van de ingekomen stukken bij de Heren XVII en de kamer Zeeland (inventarisnummers 7527-9540) uit het VOC-archief (archiefnummer 1.04.02) zijn transcripties gemaakt met behulp van automatische tekstherkenning (ATR) en artificial intelligence (AI). Deze transcripties zijn te doorzoeken via de zoekfunctie op onze website. Als een zoekterm voorkomt in een transcriptie, dan wordt dit getoond bij de zoekresultaten. U kunt vervolgens doorklikken naar de scan en de transcriptie.

Zoeken in transcripties van VOC-archief (Globalise-website)

Op de website van het Globalise Project zijn de transcripties van het Nationaal Archief ook te doorzoeken, samen met nog meer transcripties van ingekomen stukken uit het VOC-archief (inventarisnummers 1053-4464 en 9541-11029). Hiervoor gebruikt u de Globalise Transcriptions Viewer. 

4.VELH inv. nr. 619.114 Johannes Vingboons circa 1665.

Kaarten en tekeningen

Online bronnen en websites

Ook op andere websites kunt u meer te weten komen over het koloniaal-, handels- en slavernijverleden van Nederland.

Grote atlas van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, 2006-2010

Grote atlas van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, 2006-2010 (7 delen). Herziene digitale editie uit 2020-2021: 

Veel VOC-kaarten, zowel van het Nationaal Archief als andere collecties zijn samen met recente foto's en opgravingsverslagen te vinden op Atlas of Mutual Heritage.