Tweede Wereldoorlog: Joodse slachtoffers

Bent u op zoek naar leden van de Joodse gemeenschap in Nederland die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd? In deze zoekhulp vindt u een overzicht van archieven waar u wellicht de namen en gegevens van Joodse slachtoffers kunt achterhalen.

Alles uitklappen

Archief ministerie van Binnenlandse Zaken, Zorg voor Vluchtelingen uit Duitsland, 1938-1942.

Het archief ministerie van Binnenlandse Zaken, Zorg voor Vluchtelingen uit Duitsland 1938-1942 bevat onder andere persoonskaarten van vluchtelingenkinderen uit de periode 1938-1940 (invnrs. 130A en B).

Archief is openbaar.

Archief Rijksvreemdelingendienst, 1918-1945

Het archief van de Rijksvreemdelingendienst 1918-1945 onder meer dossiers van Joodse vluchtelingen uit Duitsland, vooral vanaf 1938. Aan de hand van naamindexen kan het Nationaal Archief bepalen of er relevante informatie te vinden is.

Archief is beperkt openbaar B. Dossiers van personen die meer dan 100 jaar geleden geboren of bewijsbaar overleden zijn mogen – bij wijze van uitzondering - gekopieerd worden.

Slachtoffers in het Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (CABR)

Een aantal strafdossiers van de Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (2.09.09) is doorzocht op genoemde namen van gearresteerde Joodse onderduikers. Het betreft ruim tweehonderd dossiers van de meest fanatieke Jodenjagers. Soms wordt een CABR-inventarisnummer genoemd bij een persoon in het Joods MonumentDe website van het Joods Monument is doorzoekbaar op naam.

Het CABR-archief is beperkt openbaar B.

Archief Commissies Opsporing Oorlogsmisdadigers COOM, 1944-1949

Het archief Commissies Opsporing Oorlogsmisdadigers (COOM) 1944-1949 bevat strafdossiers van Duitse oorlogsmisdadigers die in 1940-1945 in Nederland geplaatst waren. Het Nationaal Archief beschikt over een lijst met namen van slachtoffers genoemd in strafdossiers. U kunt hiervoor een verzoek tot inzage indienen via info@nationaalarchief.nl.

Archief is beperkt openbaar B.

Archief Nederlandse Beheersinstituut (NBI) Beheersdossiers, 1945-1967

Het Nederlandse Beheersinstituut (NBI) beheerde het vermogen van onder andere niet teruggekeerde “vermiste” Joden tot hun officiële doodverklaring. Het archief van het Nederlandse Beheersinstituut (NBI) Beheersdossiers, 1945-1967 bevat ook dossiers over de ontvijanding van Duitse ingezetenen in Nederland (waaronder ook Joodse vluchtelingen uit Duitsland die de oorlog overleefden).

Archief is openbaar.

Archief Raad voor het Rechtsherstel, afdeling Rechtspraak, 1945-1967

De Raad behandelde bezwaren tegen beslissingen van het Nederlandse Beheersinstituut. Vaak blijkt al uit het NBI-dossier of de Raad zich met de aangelegenheid heeft bemoeid. In de inleiding van de inventaris van het archief Raad voor het Rechtsherstel, afdeling Rechtspraak, 1945-1967 vindt u onderzoeksaanwijzingen.

Archief is beperkt openbaar A.

Archief Raad voor het Rechtsherstel, afdeling Onroerende Goederen

Het archief van de Raad voor het Rechtsherstel, afdeling Onroerende Goederen is pas eind 2019 in te zien omdat het op dit moment wordt geïnventariseerd. Het archief bestaat uit 13.000 dossiers over geschillen over eigendom van onroerende goederen. Meestal is het geschil minnelijk geschikt dus zonder rechterlijke uitspraak van de Raad voor het Rechtsherstel.

Archief Kadaster: registratie van beschikkingen van het Nederlandse Beheersinstituut, 1940-1959

De beschikkingen met bijbehorende documenten in het archief Kadaster: registratie van beschikkingen van het Nederlandse Beheersinstituut, 1940-1959 gaan over onteigening en beheer van onroerende goederen in Nederland tijdens de Duitse bezetting en naoorlogs rechtsherstel. 

Archief is openbaar.

Lirokaarten

Lirokaarten zijn kaarten met een beschrijving van voorwerpen die Joden moesten inleveren bij de Lippmann-Rosenthal Bank. De kaarten zijn na de oorlog gebruikt voor schadeclaims bij de Duitse regering. Een kleine minderheid van de kaarten - circa 3100 -  is bewaard gebleven: dit betreft alleen de kaarten waarop geen claim kon worden gebaseerd. Een van de redenen kan zijn dat de waarde van de goederen te gering was. In Joods Monument staat bij een aantal personen vermeld dat er een Lirokaart aanwezig is. De registratie in Joods Monument is wat de Lirokaarten betreft niet helemaal compleet. Dus als het er niet bij staat, is het niet uitgesloten dat er toch een Lirokaart bij het Nationaal Archief aanwezig is.

Bestand is beperkt openbaar B.

Verkaufsbücher

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden door de Duitsers panden verkocht waarvan de eigenaren veelal Joods waren. In totaal gaat het om circa 7500 transacties. De administratie hiervan werd bijgehouden in de zogeheten Verkaufsbücher. De gegevens uit deze Verkaufsbücher zijn beschikbaar in het bestand verkaufsbucher20170509.zip Dit bestand bevat een .csv bestand met de data en een .txt bestand met een toelichting. Deze data is beschikbaar gesteld onder een CC0 verklaring. De Verkaufsbücher zijn te vinden in het archief van het NBI.

Bestand is openbaar.

Archief Centraal Afwikkelingsbureau Duitse Schade Uitkeringen (CADSU), 1959-1966

Het archief Centraal Afwikkelingsbureau Duitse Schade Uitkeringen (CADSU), 1959-1966 betreft uitvoeringsdossiers over claims naar aanleiding van immateriële schade van vervolgingsslachtoffers. Bekijk voor meer informatie de zoekhulp CADSU-dossiers.

Archief is beperkt openbaar B.

Archieven Commissie Aangifte Overlijden Vermisten, 1949-1962

Archieven Commissie Aangifte Overlijden Vermisten, 1949-1962

Archief is openbaar.

Archief Ministerie van Financiën, Grootboek Wederopbouw, 1940-1960

Het archief Ministerie van Financiën, Grootboek Wederopbouw, 1940-1960 betreft dossiers van onder meer inschrijvingen schadebijdragen voor onroerende goederen: gesloopte en verwoeste panden. Er is een database waarin door het Nationaal Archief gezocht kan worden op naam van persoon of instelling, plaats en inschrijfnummer. 

Archief is beperkt openbaar B.

Archief Reichskommissariat, Abteilung Feindvermögen, 1940-1945

Het Archief Reichskommissariat, Abteilung Feindvermögen, 1940-1945 betreft dossiers van personen en instellingen waarvan het vermogen door de Duitse bezetter werd beheerd.

Archief is openbaar.

Archief Directie van de Landbouw: Grondzaken en Pachtzaken, 1935-1964

Het archief Directie van de Landbouw: Grondzaken en Pachtzaken, 1935-1964 bevat onder meer stukken over het beheer van Joodse landbouwgronden 1940-1945, per provincie, te vinden in inventarisnummers 109-123. Informeer bij het Kenniscentrum van het Joods Historisch Museum in Amsterdam naar de database van onder dwang verkochte landbouwgronden in Joodse handen 1941-1942.

Archief is openbaar.

Archief Stichting Centraal Meldpunt Joodse Oorlogsclaims, 1998-2002

Archief Stichting Centraal Meldpunt Joodse Oorlogsclaims, 1998-2002

Dit betreft aanvraagdossiers.

Archief is beperkt openbaar A.

Archief Stichting Individuele Effectenaanspraken Sjoa, 2001-2007

Archief Stichting Individuele Effectenaanspraken Sjoa  2001-2007

Dit betreft aanvraagdossiers.

Archief is beperkt openbaar B.

Archief Stichting Individuele Bankaanspraken Sjoa, 2000-2007

Archief Stichting Individuele Bankaanspraken Sjoa  2000-2007

Dit betreft aanvraagdossiers.

Archief is beperkt openbaar B.

De meeste archieven in het Nationaal Archief zijn openbaar, maar sommige archieven zijn beperkt openbaar A of B.

Archief is openbaar

U kunt zelf openbare inventarisnummers van tevoren of tijdens uw bezoek reserveren en zonder afspraak bekijken in onze studiezaal.

Archief is beperkt openbaar A

U kunt beperkt openbaar A stukken inzien zonder afspraak. Alleen een medewerker van de informatiebalie kan beperkt openbaar A archiefstukken voor u aanvragen. U kunt de stukken dus niet zelf van tevoren reserveren. Het maken of laten maken van scans of foto’s is niet toegestaan, tenzij deze aantoonbaar nodig zijn voor een juridisch of ambtelijk doel.

Archief is beperkt openbaar B

Om beperkt openbaar B archief in te zien, moet u eerst een verzoek per e-mail via info@nationaalarchief.nl indienen met vermelding van de volgende gegevens:

  • Volledige naam van de persoon naar wie u onderzoek doet
  • Zijn of haar geboortedatum
  • Het betreffende archief en eventueel inventarisnummer

Het Nationaal Archief doet het voorbereidende onderzoek om het dossier of archiefstuk op te sporen. U ontvangt binnen maximaal zes weken de onderzoeksresultaten. Pas hierna is een afspraak voor inzage mogelijk. Scans of foto’s van het archiefmateriaal zijn niet toegestaan deze aantoonbaar nodig zijn voor een juridisch/ambtelijk doel.

Publicaties

Maarten-Jan Vos, Serge ter Braake, Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog van geroofd Joods onroerend goed: inzicht in een administratief proces, (Amsterdam 2013). Informatiecentrum Nationaal Archief S31 475.

J.M.L. van Bockxmeer, P.C.A. Lamboo, H.A.J. van Schie, Archieven van Joodse oorlogsgetroffenen (Den Haag 1998).
Dit is een overzicht van archieven met gegevens over roof, recuperatie, rechtsherstel en schadevergoeding van vermogens van Joden in Nederland in de periode 1940-1987. Informatiecentrum Nationaal Archief S11 A49.

Websites