Bij de uitvoering van de Archiefwet hebben de archivarissen die worden aangewezen door het Rijk en de decentrale overheden een belangrijke rol. Dat vraagt om archivarissen die goed zijn toegerust op hun taak, nu en in de toekomst. Scholing en diplomering kan daaraan bijdragen.
De Archiefwet beschrijft waaraan een archivaris moet voldoen om aangewezen te kunnen worden door een verantwoordelijk overheidsorgaan. Dit valt uiteen in een algemene geschiktheidseis, en een specifieke diploma-eis.
Deze eisen gelden voor de volgende wettelijke archivarisfuncties:
- rijksarchivaris
- hoofdinspecteur overheidsinformatie van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
- aangewezen archivaris per gemeente, waterschap en provincie.
Voor het Rijk geldt in deze context dat departementen, uitvoeringsorganisaties en zelfstandig bestuursorganen onder de rijksarchivaris vallen. Zij hoeven dus geen eigen archivaris aan te wijzen.
Dit thema is belangrijk voor verantwoordelijk overheidsorganen, professionals én toezichthouders.
- Verantwoordelijk overheidsorganen moeten een archivaris aanwijzen. Deze persoon moet voldoen aan de wettelijke eisen.
- Professionals moeten aan deze eisen voldoen om in aanmerking te kunnen komen voor de positie van aangewezen archivaris.
- Toezichthouders moeten erover kunnen waken dat verantwoordelijk overheidsorganen de Archiefwet 2026 op dit punt naleven.
Algemene geschiktheidseis
Een (rijks)archivaris wordt in elk geval aangewezen op grond van professionele kwaliteiten, in het bijzonder:
- deskundigheid op het gebied van de archivistiekwetgeving en -praktijk, en
- het vermogen de taken te vervullen die volgens deze wet aan de archivaris zijn toebedeeld (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 4).
Diploma-eis
Naast de algemene geschiktheidseis moet een aan te wijzen archivaris in het bezit zijn van een diploma (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 4).
Nadere regels voor de eisen aan dit diploma worden uitgewerkt in Besluit diploma’s archivarissen (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 5). Dit Besluit is op dit moment nog niet definitief. De concepttekst is te vinden op de wetgevingskalender. Dit Besluit zal naar verwachting wel tegelijk met de Archiefwet 2026 in werking treden.
De belangrijkste verschillen tussen de Archiefwet 1995 en de Archiefwet 2026 zijn:
- Volgens de Archiefwet 1995 moet een aangewezen archivaris in het bezit zijn van ‘een diploma archivistiek’. In de Archiefwet 2026 is ‘archivistiek’ komen te vervallen, en moet de aangewezen archivaris in het bezit zijn van ‘een diploma’. In het Besluit diploma’s archivarissen wordt gespecifieerd aan welke eisen dat diploma dan moet voldoen.
- Onder de Archiefwet 1995 worden nadere regels uitgewerkt over opleidingen en diploma’s in het Archiefbesluit 1995. Onder de Archiefwet 2026 staan de regels bij de diploma-eis dus in het separate Besluit diploma’s archivarissen, en niet langer meer in het Archiefbesluit.
- Onder de Archiefwet 1995 hebben gemeentes, provincies en waterschappen de mogelijkheid om de secretaris de archiefbewaarplaats te laten beheren als zij geen archivaris aanwijzen. Onder de Archiefwet 2026 is deze mogelijkheid er niet; iedere gemeente, provincie en waterschap moet een archivaris aanwijzen en deze moet aan de wettelijke eisen voldoen.
De algemene geschiktheidseis voor archivarissen is van kracht bij de inwerkingtreding van de Archiefwet 2026 (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 4).
De eis dat een aangewezen archivaris beschikt over een diploma, is ook meteen van kracht (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 4). Nadere regels bij dat diploma staan in het Besluit diploma’s archivarissen (Archiefwet 2026, artikel 6.3, lid 5). Dat besluit is op dit moment nog niet definitief. De verwachting is dat deze tegelijk met de Archiefwet 2026 van kracht wordt.
Gemeentes, provincies en waterschappen die nog geen archivaris hebben aangewezen wanneer de Archiefwet 2026 in werking treedt, hebben twee jaar de tijd om alsnog een archivaris aan te wijzen (Archiefwet 2026, artikel 12.6, lid 2). Deze archivaris moet bij het aantreden dan wel direct voldoen aan alle wettelijke eisen.
Leeraanbod voor dit thema vind je bij:
Instellingen die onder de Archiefwet 1995 zijn aangewezen om een archivistiekdiploma uit te reiken voor de wettelijke diploma-eis:
- Hogeschool van Amsterdam (post-hbo Archivistiek B).
- Universiteit van Amsterdam (duale wo-master Archivistiek A).
- Reinwardt Academie (archivistiekonderwijs opnieuw in voorbereiding).
Aanbieders van bij- en nascholing die kan bijdragen aan het voldoen aan de algemene geschiktheidseis, waaronder:
- Leerhuis.
Status: de opleidingen moeten nog aangepast worden aan de Archiefwet 2026.
Kennis kan je delen met collega’s via: