Veelgestelde vragen

De Archiefwet bevat geen opleidingseis, maar een diploma-eis. De diploma-eis voor de aangewezen archivaris in de Archiefwet 2026 is ruimer dan in de Archiefwet 1995: 

Volgens de Archiefwet 1995 moet een archivaris aangewezen door een verantwoordelijk overheidsorgaan, altijd beschikken over een diploma archivistiek. In het Archiefbesluit 1995 is uitgewerkt dat er sprake is van het diploma archivistiek A en B, en hoe een opleiding wordt aangewezen om archivistiek A of B te mogen uitreiken.

Volgens de Archiefwet 2026 moet een archivaris aangewezen door een verantwoordelijk overheidsorgaan, altijd beschikken over een diploma. In het Besluit diploma’s archivarissen is uitgewerkt dat dat een diploma archivistiek A of B kan zijn, maar ook een diploma van een andere vooropleiding als die aan een aantal voorwaarden voldoet. Zie verder het Besluit diploma's archivarissen.

De eisen zijn aangepast aan de tijd. Een bredere diploma-eis geeft geschikte professionals met een andere relevante vooropleiding dan archivistiek ook de mogelijkheid om als archivaris te worden aangewezen. Dit sluit beter aan bij de digitale praktijk en biedt overheidsorganen de kans om uit een grotere pool van geschikte kandidaten te selecteren.

Ja, de diploma-eis geldt direct zodra de Archiefwet 2026 van kracht wordt. Dus per 1 januari 2027. Al geldt voor gemeentes, provincies of waterschappen die nog geen archivaris hebben aangewezen wanneer de Archiefwet 2026 van kracht wordt, dat zij er binnen twee jaar een moeten aanwijzen.

Onder deze eis valt per verantwoordelijk overheidsorgaan de aangewezen archivaris. Dus voor het Rijk de rijksarchivaris, en daarnaast de aangewezen archivaris van elke gemeente, provincie en waterschap. Ook de hoofdinspecteur overheidsinformatie van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed valt onder deze diploma-eis met de komst van de nieuwe Archiefwet.

Nee. Alleen de aangewezen archivaris van een gemeente, waterschap of provincie, de rijksarchivaris en hoofdinspecteur overheidsinformatie van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed moeten voldoen aan de diploma-eis. Ben je niet de aangewezen archivaris, dan geldt de diploma-eis niet voor jou.

Welke opleidingen diploma’s uitreiken die voldoen aan de diploma-eis, is uitgewerkt in het Besluit diploma’s archivarissen.

De Archiefwet 2026 maakt het benoemen van een archivaris verplicht voor gemeentes, provincies en waterschappen. De Archiefwet 1995 bood nog de mogelijkheid om het beheer van het provincie-, gemeente- of waterschapsarchief toe te vertrouwen aan de secretaris als er geen archivaris is benoemd. Deze mogelijkheid komt te vervallen.

Alle gemeentes, provincies en waterschappen moeten een archivaris aanwijzen. Deze moet voldoen aan de diploma-eis. 

Voor het Rijk is de rijksarchivaris de aangewezen archivaris. Let op: voor het Rijk geldt in deze context dat departementen, uitvoeringsorganisaties en zelfstandig bestuursorganen onder de rijksarchivaris vallen. Zij hoeven dus geen eigen archivaris aan te wijzen.

Nee, een kandidaat kan pas aangewezen worden als deze het juiste diploma heeft. Gemeentes, provincies of waterschappen die nog geen archivaris hebben aangewezen wanneer de Archiefwet 2026 van kracht wordt, moeten er binnen twee jaar een aanwijzen.

De Regionaal Historische Centra (RHC) zijn in de context van de Archiefwet 2026 de archiefdiensten in de elf provincies, die elk ook rijksarchieven uit die provincie bewaren, beheren en ter beschikking stellen. 

Het betreft de volgende archiefdiensten: Brabants Historisch Informatie Centrum, Collectie Overijssel, Drents Archief, Gelders Archief, Groninger Archieven, Het Flevolands Archief, Het Utrechts Archief, Historisch Centrum Limburg, Noord-Hollands Archief, Tresoar en Zeeuws Archief. Voor de provincie Zuid-Holland vervult het Nationaal Archief dezelfde rol. 

Daarnaast zijn er andere archiefdiensten die deels de naam Regionaal Historisch Centrum dragen, maar deze beheren geen rijksarchieven.

Vanwege de toenemende digitalisering en centralisering van overheidsinformatie worden de archiefdiensten van het Rijk anders georganiseerd. Voor digitale rijksarchieven is het efficiënter om met één enkel digitaal depot bij het Nationaal Archief te werken. Bovendien maakt het voor de gebruiker geen verschil waar digitale informatie wordt bewaard. Daarom bepaalt de Archiefwet 2026 dat het Nationaal Archief de enige archiefdienst is van het Rijk. Deze nieuwe organisatievorm gaat gepaard met de uittreding van het Rijk uit gemeenschappelijke regelingen van de RHC’s.

Voor de overbrenging en het beheer van analoge (papieren) rijksarchieven door de RHC’s verandert er in praktijk niets. En blijft de waardevolle regionale archieffunctie van de RHC’s behouden. 

De Archiefwet 2026 biedt de minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap de mogelijkheid om taken en bevoegdheden voor een deel van de rijksarchieven over te dragen aan een gemeenschappelijke regeling. Het beheer van papieren rijksarchieven in een provincie kan op basis hiervan voor onbepaalde tijd gedelegeerd worden aan de Regionaal Historische Centra. Omdat deze Regionaal Historische Centra onder de Archiefwet 1995 als rijksarchiefbewaarplaatsen die taak al vervullen, is de continuïteit van het beheer van de papieren rijksarchieven verzekerd.

De financiële middelen die nodig zijn in de nieuwe situatie, worden via een specifieke uitkering aan de RHC’s uitgekeerd.

Voor de raadpleging van analoge (papieren) rijksarchieven bij de RHC’s verandert er in praktijk niets. Bovendien hebben de RHC’s en het Nationaal Archief afgesproken om een koppeling te maken tussen de analoge en digitale rijksarchieven van dezelfde organisaties, zodat gebruikers deze makkelijk kunnen blijven vinden en raadplegen.

Alle documenten die onder de Archiefwet 2026 vallen, moeten worden beheerd. Dat betekent dat deze duurzaam toegankelijk worden gehouden door het nemen van passende maatregelen. Daarbij is ruimte voor een risicobenadering. Deze risicobenadering kent evenwel een duidelijke grens. Het is niet mogelijk om documenten helemaal niet onder beheer te brengen. De Memorie van Toelichting op de Archiefwet is ambigu op dit punt en laat de mogelijkheid open om documenten alleen technisch te beheren en niet onder archiefbeheer te brengen. Dit zou betekenen dat waardering, selectie en vernietiging van deze documenten niet zou plaatsvinden. Dat is niet de bedoeling. De Nota van Wijziging is op dit punt echter heel helder en leidend. De Archiefwet 2026 sluit uit dat het nemen van passende maatregelen betekent dat documenten niet onder beheer worden gebracht en daarmee buiten de reikwijdte van de Archiefwet worden geplaatst.

• Memorie van Toelichting bij de Archiefwet 2026 is te vinden op de website van de Tweede Kamer (volgnummer 35968-3). Status is definitief.
• Eerste Nota van Wijziging is te vinden op de website van de Tweede Kamer (volgnummer 35968-8). Status is definitief.

Documenten van zaken of dossiers met een korte looptijd zullen binnen de ingekorte overbrengingstermijn worden overgebracht. Voor langer lopende zaken of dossiers is de opschorting van de overbrenging bedoeld. Zie verder de pagina Overbrenging, opschorting en ontheffing.